Bir önceki derste taş ile hücre arasındaki farkı aradık.

İkisinde de atomlar vardı.

İkisinde de moleküller vardı.

Canlılığı oluşturan özel bir element bulamadık.

Fark başka bir yerdeydi.

Hücre; çevresinden bir sınırla ayrılıyor, madde ve enerji alışverişi yapıyor, kimyasal tepkimelerini belirli bir düzen içinde sürdürüyor, kalıtsal bilgi taşıyor ve evrimleşebilen bir soyun parçası oluyordu.

Ama bu cevap yeni ve daha zor bir soru doğuruyor.

Bugünkü hücreler son derece karmaşık.

DNA var.

RNA var.

Proteinler var.

Hücre zarı var.

Enerji dönüşüm sistemleri var.

Bütün bunlar birbirine bağlı çalışıyor.

Peki bunların hiçbiri henüz yokken ilk adım nasıl atıldı?

Yaşam nasıl başlamış olabilir?

Burada ilk olarak önemli bir sınır koymamız gerekiyor:

Bilim bugün yaşamın Dünya’da tam olarak hangi yoldan başladığını bilmiyor.

Ama “bilmiyoruz” demek, elimizde hiçbir şey olmadığı anlamına gelmiyor.

Hangi kimyasal süreçlerin mümkün olduğunu araştırabiliyoruz.

Erken Dünya’nın koşullarına ilişkin kanıtlar topluyoruz.

Basit moleküllerin nasıl oluşabildiğini deneylerle sınıyoruz.

Kendiliğinden zar benzeri yapılar oluşturan molekülleri inceliyoruz.

Bazı moleküllerin bilgi taşıyabildiğini ve kimyasal tepkimeleri kolaylaştırabildiğini biliyoruz.

Dolayısıyla elimizde tamamlanmış bir hikâye yok.

Ama giderek büyüyen bir olasılıklar alanı var.

İlk canlı bir sabah aniden ortaya çıkmadı

“Yaşam başladı” dediğimizde zihnimizde kolayca bir an beliriyor.

Bir gün cansız madde vardı.

Ertesi gün ilk canlı ortaya çıktı.

Bu büyük ihtimalle yanlış bir resim.

Canlılık ile cansız kimya arasında tek bir keskin sıçrama olmak zorunda değil.

Daha basit kimyasal sistemlerin zamanla daha karmaşık yapılara dönüşmüş olması mümkündür.

Önce basit organik moleküller.

Sonra birbirleriyle daha karmaşık ilişkiler kurabilen moleküller.

Sonra belirli tepkimeleri hızlandırabilen yapılar.

Sonra kendilerinin veya benzerlerinin oluşumuna katkıda bulunan sistemler.

Sonra çevreden ayrılmış küçük bölmeler.

Sonra bu yapıların birlikte çalışması.

Yani ilk soru:

“İlk canlı neydi?”

olmayabilir.

Daha verimli soru şudur:

“Canlılığa ait özellikler hangi sırayla ve hangi kimyasal sistemlerde ortaya çıkmış olabilir?”

Yaşamın hammaddesi Dünya’da var mıydı?

Canlılarda sürekli karşılaştığımız bazı temel elementleri biliyoruz:

karbon,

hidrojen,

oksijen,

azot,

fosfor,

kükürt.

Bunlar Dünya oluşurken zaten vardı.

Ama elementlerin bulunması tek başına yeterli değildir.

Yaşam çok daha karmaşık moleküller kullanır.

Amino asitler.

Yağ benzeri moleküller.

Şekerler.

Nükleotitler.

Bunlar gibi organik moleküllerin nasıl oluşabileceğini anlamamız gerekir.

Burada “organik” kelimesine dikkat edelim.

Gündelik dilde organik, çoğu zaman “doğal”, “sağlıklı” veya “tarım ilacı kullanılmamış” anlamında kullanılır.

Kimyada ise daha farklı bir anlamı vardır.

Karbon içeren geniş bir bileşik grubundan söz ederiz.

Organik molekül bulunması, yaşam bulunduğu anlamına gelmez.

Bu ayrım önemli.

Organik moleküller canlı olmadan oluşabilir mi?

Evet.

Bu yaşamın kökeni araştırmalarının temel başlangıç noktalarından biridir.

Karbon içeren bazı organik moleküllerin oluşması için canlı organizma gerekmez.

Laboratuvar deneylerinde uygun kimyasal koşullarda organik moleküller üretilebilir.

Göktaşlarında da çeşitli organik moleküller bulunmuştur.

Yani yaşamın kullandığı bazı kimyasal yapı taşlarının varlığı tek başına gizemli değildir.

Ama:

“Organik molekül oluştu, dolayısıyla yaşam oluştu”

demek de yanlış olur.

Bir tuğla üretmek ile ev yapmak aynı şey değildir.

Amino asitlerin bulunması ile kendi kendini sürdüren bir hücrenin oluşması arasında çok büyük bir örgütlenme farkı vardır.

Sorun tam da bu aradadır.

Miller ve Urey ne yaptı?

1953 yılında Stanley Miller ve Harold Urey, erken Dünya koşullarının bazı özelliklerini taklit etmeye çalışan ünlü bir deney yaptılar.

Basit gazlardan oluşan bir karışımı su ve elektrik boşalmalarıyla birlikte kapalı bir sistemde dolaştırdılar.

Bir süre sonra bazı organik moleküllerin, aralarında amino asitlerin de bulunduğu ürünlerin oluştuğunu gördüler.

Bu deney çok sık yanlış yorumlanır.

Miller ve Urey laboratuvarda yaşam üretmedi.

Bir hücre oluşturmadılar.

Deneyin gösterdiği daha sınırlı ama önemli bir şeydi:

Belirli koşullarda basit kimyasal maddelerden yaşamın kullandığı bazı organik yapı taşları kendiliğinden oluşabilir.

Sonraki araştırmalar erken Dünya atmosferinin Miller-Urey deneyindeki karışımdan farklı olabileceğini gösterdi.

Farklı gaz karışımları, volkanik ortamlar, mineral yüzeyleri ve başka enerji kaynakları üzerinde yeni deneyler yapıldı.

Yani bilim bir kez yapılmış bir deneyin hikâyesinde kalmadı.

Soru genişledi.

Moleküllerin oluşması yetmez

Şimdi elimizde bazı organik moleküllerin bulunabileceğini varsayalım.

Hâlâ yaşam yok.

Çünkü bir hücre yalnızca moleküller yığını değildir.

Bir düzen gerekir.

Tepkimeler arasında ilişkiler gerekir.

Bazı maddelerin üretilmesi gerekir.

Bazılarının parçalanması gerekir.

Bilginin korunması gerekir.

Sistemin çevreden belirli ölçüde ayrılması gerekir.

Ve bu yapıların kusursuz olmasa bile devam edebilecek bir biçimde yeniden üretilmesi gerekir.

Bu yüzden yaşamın kökenini tek bir mucizevi molekül bulma problemi olarak görmek de yanıltıcı olabilir.

Canlılık birkaç farklı sorunun aynı sistemde buluşmasını gerektirir.

İlk sorun: Bir sınır nasıl oluşur?

Bugünkü hücrelerin çevresinde zar vardır.

Zar hücrenin içi ile dışı arasında sınır oluşturur.

Ama ilk hücre henüz yokken böyle karmaşık bir zar sistemi nasıl ortaya çıkabilir?

Burada bazı yağ benzeri moleküllerin çok ilginç bir özelliği vardır.

Suyla karşılaştıklarında belirli koşullarda kendiliğinden küçük küresel yapılar oluşturabilirler.

Moleküllerin bir bölümü suyla etkileşmeyi severken başka bölümü sudan uzak durmaya eğilimlidir.

Bunun sonucunda çift tabakalı zarlar ve küçük kesecikler ortaya çıkabilir.

Bu yapılar bazen vezikül olarak adlandırılır.

Bunun için moleküllerin:

“Şimdi bir hücre yapalım”

demesi gerekmez.

Moleküler özelliklerin fiziksel sonucu olarak yapı kendiliğinden oluşabilir.

Bu son derece önemli bir fikir.

Düzenli bir yapının ortaya çıkması her zaman dışarıdan bir düzenleyici gerektirmez.

Kendiliğinden düzen, yaşam demek değildir

Ama burada hemen başka bir sıçramayı durduralım.

Bir yağ damlacığının veya zar keseciğinin kendiliğinden oluşması onun canlı olduğu anlamına gelmez.

Kristaller de kendiliğinden düzenli yapılar oluşturabilir.

Kar taneleri de.

Sabunlu suda küçük küresel yapılar oluşabilir.

Doğada kendiliğinden düzen ortaya çıkması mümkündür.

Canlılık ise bundan daha fazlasını gerektirir.

Ama böyle yapılar önemli olabilir.

Çünkü bir zar keseciği bazı molekülleri içinde tutabilir.

Böylece birbirinden ayrı küçük kimyasal ortamlar oluşabilir.

Bu tür basit hücre benzeri yapılara genel olarak protosel, yani ön-hücre denebilir.

İkinci sorun: Bilgi nasıl saklanır?

Bugünkü canlılarda genetik bilginin temel taşıyıcısı DNA’dır.

DNA’nın yapısında belirli bir nükleotit dizisi bulunur.

Bu dizideki bilgi hücresel süreçlerde kullanılır.

Ama burada bir başlangıç problemi ortaya çıkar.

DNA’nın kopyalanması ve işlenmesi için proteinlere ihtiyaç vardır.

Proteinlerin üretimi için ise DNA’daki bilgi kullanılır.

Bu durumda şöyle bir soru çıkar:

Önce DNA mı vardı, protein mi?

Bu tavuk-yumurta problemine benzeyen durum, yaşamın kökeni araştırmalarında başka bir molekülü öne çıkardı:

RNA.

RNA neden ilginç?

RNA da genetik bilgi taşıyabilir.

Ama bazı RNA molekülleri yalnızca bilgi taşımaz.

Kimyasal tepkimeleri de hızlandırabilir.

Bu tür RNA’lara ribozim denir.

Bu çok önemli.

Çünkü aynı molekül ailesi iki farklı görevi bir arada yapabilir:

bilgi taşıma

ve

kimyasal işlem gerçekleştirme.

Böylece yaşamın başlangıcında DNA ve proteinlerden önce RNA’nın daha merkezi olduğu bir dönem bulunmuş olabileceği düşünülmüştür.

Bu görüşe RNA dünyası hipotezi denir.

RNA dünyası kanıtlanmış bir tarih değildir

Burada “hipotez” kelimesini ciddiye almak gerekir.

RNA dünyası, ilk yaşamın tam olarak böyle başladığı kesinleşmiş bir hikâye değildir.

RNA’nın kendiliğinden oluşması da kolay bir problem değildir.

Nükleotitlerin ortaya çıkması gerekir.

Bunların uygun biçimde birleşmesi gerekir.

RNA’nın kararlılık sorunları vardır.

Bu yüzden araştırmacılar RNA dünyasının öncesinde daha basit kimyasal sistemler bulunmuş olabileceğini de araştırıyor.

Farklı moleküllerin birlikte rol oynadığı modeller var.

Yine aynı noktaya geliyoruz:

Henüz elimizde tek bir kesin başlangıç senaryosu yok.

Bir molekül kendisini kopyalayabilirse ne değişir?

Şimdi çok önemli bir eşiğe yaklaşıyoruz.

Bir molekül veya molekül sistemi kendisine benzer yeni kopyaların oluşmasına katkıda bulunabiliyorsa yeni bir durum ortaya çıkar.

Üstelik kopyalama kusursuz değilse küçük farklılıklar oluşabilir.

Bazı kopyalar daha kararlı olabilir.

Bazıları daha hızlı çoğalabilir.

Bazıları belirli ortamlarda daha uzun süre kalabilir.

O zaman yalnız kimya değil, ilkel bir seçilim olasılığı da ortaya çıkmaya başlar.

Kendini daha iyi çoğaltan veya devam ettiren sistemler zaman içinde daha fazla temsil edilebilir.

Burada henüz bugünkü anlamıyla bir organizma olmak zorunda değildir.

Ama Darwinci evrime doğru önemli bir eşik vardır:

kalıtılabilen farklılıklar ve farklı çoğalma başarısı.

Kopya ne kadar kusursuz olmalı?

İlk bakışta kusursuz kopyalamanın avantajlı olduğunu düşünebiliriz.

Ama tamamen hatasız kopyalama olsaydı yeni farklılıkların ortaya çıkması zorlaşırdı.

Çok fazla hata olursa da bilgi korunamaz.

Dolayısıyla evrimleşebilen bir sistem için ilginç bir denge vardır.

Yeterince güvenilir kopyalama gerekir.

Ama belli miktarda değişim de mümkündür.

Bugünkü canlılarda mutasyonların bir bölümü tam olarak böyle ortaya çıkar.

Yaşamın erken dönemlerinde de benzer bir problem bulunmuş olmalıdır.

Üçüncü sorun: Enerji nereden geldi?

Bugünkü hücreler kimyasal tepkimelerini sürdürebilmek için sürekli enerji dönüşümü yapar.

İlk kimyasal sistemlerin de bir enerji kaynağına ihtiyacı vardı.

Erken Dünya’da birçok olasılık bulunuyordu.

Güneş ışığı.

Elektrik boşalmaları.

Volkanik faaliyet.

Sıcaklık farkları.

Mineraller arasındaki kimyasal tepkimeler.

Deniz tabanındaki hidrotermal sistemler.

Bu yüzden yaşamın başlangıcını yalnızca küçük bir sıcak gölet içinde düşünmek zorunda değiliz.

Farklı ortamlar araştırılıyor.

Hidrotermal bacalar neden önemli?

Okyanus tabanında sıcak ve mineral bakımından zengin suların çıktığı hidrotermal sistemler bulunur.

Bazı araştırmacılar yaşamın kökeni açısından bu ortamları önemli görüyor.

Çünkü burada:

kimyasal enerji kaynakları,

mineral yüzeyleri,

sıcaklık farkları,

doğal küçük gözenekler

ve çeşitli kimyasal maddeler bir arada bulunabilir.

Özellikle alkali hidrotermal bacaların içindeki mikroskobik gözenekler, erken kimyasal tepkimelerin yoğunlaşabileceği doğal bölmeler oluşturmuş olabilir.

Bu yaklaşımda metabolizmaya benzeyen kimyasal ağların genetik sistemlerden önce önem kazanmış olabileceği düşünülür.

Buna kabaca metabolizma önce yaklaşımları denebilir.

Peki yaşam denizin dibinde mi başladı?

Bilmiyoruz.

Hidrotermal bacalar güçlü adaylardan biridir.

Ama tek aday değildir.

Sığ göletler de önerilmiştir.

Volkanik bölgeler.

Gelgit alanları.

Sıcak kaynaklar.

Kuruma ve yeniden ıslanma döngülerinin yaşandığı yüzey ortamları.

Buzlu bölgeler bile bazı kimyasal süreçlerin yoğunlaşması açısından araştırılmıştır.

Belki yaşamın başlangıcındaki farklı adımlar farklı ortamlarda gerçekleşti.

Bir yerde organik moleküller oluşmuş olabilir.

Başka bir yerde yoğunlaşmış olabilirler.

Başka bir süreç onları daha karmaşık yapılara dönüştürmüş olabilir.

Yani tek bir “yaşamın doğduğu nokta” arayışı fazla basit olabilir.

Mineraller yalnızca zemin olmayabilir

Bir kaya yüzeyi bize pasif görünür.

Ama bazı mineraller moleküllerin yüzeye tutunmasına neden olabilir.

Bu durum molekülleri birbirine yaklaştırabilir.

Bazı kimyasal tepkimelerin gerçekleşme olasılığını değiştirebilir.

Kil mineralleri ve başka mineral yüzeyleri bu nedenle yaşamın kökeni araştırmalarında incelenir.

Düşünün:

Önceki derste taşı cansız maddenin örneği olarak kullanmıştık.

Şimdi aynı taşın kimyasal yüzeyi, yaşam öncesi kimyanın bazı adımlarında rol oynamış olabilir.

Bu, taşı canlı yapmaz.

Ama canlı ile cansız arasındaki tarihin birbirinden kopuk iki dünya olmadığını gösterir.

“Cansızdan canlı nasıl çıkar?” sorusu biraz yanıltıcı olabilir

Bu soru genellikle iki tamamlanmış kategori varsayar.

Bir tarafta cansız madde.

Diğer tarafta canlı.

Sonra aradaki sıçramayı ararız.

Ama yaşamın kökeninde karşılaştığımız şey muhtemelen daha kademeli bir geçişti.

Bir sistem henüz tam anlamıyla canlı olmayabilir ama canlılığa ait bazı özellikleri gösterebilir.

Zar benzeri sınır vardır ama kalıtım yoktur.

Kopyalanabilen molekül vardır ama metabolizma yoktur.

Kimyasal ağ vardır ama hücresel düzen yoktur.

Sonra bu özelliklerin bazıları aynı sistemlerde birleşebilir.

Bu yüzden yaşamın başlangıcını:

“cansız molekül bir anda canlı oldu”

diye düşünmek yerine,

“kimyasal sistemler giderek daha fazla canlılık özelliğini bir araya getirdi”

diye düşünmek daha verimli olabilir.

İlk hücre bugünkü bakteri gibi değildi

Bugünkü en basit bakteriler bile son derece karmaşıktır.

DNA’ları vardır.

Ribozomları vardır.

Protein üretirler.

Hücre zarları vardır.

Enerji dönüşüm sistemleri vardır.

Milyarlarca yıllık evrimin ürünüdürler.

Bu yüzden bugünkü bir bakteriye bakıp:

“İlk yaşam buna benziyordu”

demek doğru değildir.

İlk evrimleşebilen sistemler muhtemelen bugünkü hücrelerden çok daha basitti.

Fakat onların doğrudan fosillerini bulmak son derece zordur.

Küçük, yumuşak kimyasal sistemler milyarlarca yıl boyunca kolayca korunmaz.

Bu nedenle yaşamın başlangıcını araştırmak, dinozor fosili bulmaktan çok farklıdır.

Yaşam ne zaman başladı?

Dünya yaklaşık 4,54 milyar yaşındadır.

Gezegenin ilk dönemleri çok şiddetliydi.

Daha sonra yüzey koşulları daha kararlı hale geldi.

En az yaklaşık 3,5 milyar yıl öncesine ait yaşam kanıtları konusunda güçlü bir bilimsel zemin vardır.

Daha eski olabilecek bazı kimyasal veya jeolojik izler de tartışılmaktadır.

Bu nedenle yaşamın başlangıcının kesin tarihini henüz bilmiyoruz.

Ama bir şey açıktır:

Yaşam Dünya tarihinin çok erken bir döneminde ortaya çıktı.

İnsan ise bundan milyarlarca yıl sonra geldi.

İlk yaşamın insanla hiçbir ilgisi yoktu

Bu tarih ölçeğini akılda tutmak önemli.

Yaşam insan ortaya çıksın diye başlamadı.

İlk hücresel yaşam biçimlerinin insanların, hayvanların veya bitkilerin gelecekte ortaya çıkacağını “hedefleyen” bir yönü yoktu.

Milyarlarca yıl boyunca Dünya’daki yaşamın büyük bölümü mikroskobikti.

İnsan, yaşam tarihinin son derece geç bir ürünüdür.

Bu nedenle yaşamın kökenini anlatırken:

“İlk hücreden insana doğru ilerleyen büyük yürüyüş”

gibi bir resim kurmak yanlış olur.

Yaşam dallandı.

Birçok soy ortaya çıktı.

Birçoğu yok oldu.

Bazıları devam etti.

İnsan bu dallardan yalnızca birinin çok geç dönemindeki sonucudur.

Yaşam bir kez mi başladı?

Bunu da bilmiyoruz.

Dünya’da yaşam öncesi kimyasal sistemler birçok kez ortaya çıkmış olabilir.

Belki yalnızca bir soy devam etti.

Belki farklı sistemler birbirleriyle birleşti.

Bugünkü bütün canlıların çok derin bir ortak geçmişi olması, bugün yaşayan soyların ortak bir ataya kadar izlenebildiğini gösterir.

Ama bu, yaşam öncesi dönemde yalnızca tek bir kimyasal başlangıç denemesi olduğu anlamına gelmez.

Burada da kesin olmayanı kesinleştirmemeliyiz.

LUCA ilk canlı değildir

Biyolojide sık geçen bir kavram vardır:

LUCA.

İngilizce Last Universal Common Ancestor ifadesinin kısaltmasıdır.

Kabaca:

Son Evrensel Ortak Ata.

Bugün yaşayan bütün hücresel canlıların soylarını geriye doğru izlediğimizde ulaştığımız ortak atalar topluluğunu ifade eder.

Ama LUCA’yı ilk canlı sanmak yanlış olur.

LUCA’nın kendisi bile oldukça gelişmiş bir biyolojik sistemdi.

Ona gelene kadar uzun bir evrimsel tarih yaşanmış olmalıdır.

Dolayısıyla yaşamın başlangıcı, LUCA’dan daha eski bir problemdir.

Laboratuvarda yaşam yaptık mı?

Henüz cansız başlangıç maddelerinden başlayıp doğal erken Dünya süreçlerini tümüyle yeniden kurarak bağımsız yaşayan bir hücre oluşturmuş değiliz.

Ama yaşamın bazı parçalarını ayrı ayrı inceleyebiliyoruz.

Yağ moleküllerinin kendiliğinden zar yapıları oluşturmasını gözlemleyebiliyoruz.

RNA’nın bazı biçimlerinin katalitik özelliklerini biliyoruz.

Organik moleküllerin canlı olmadan oluşabildiğini gösterebiliyoruz.

Basit kimyasal ağların belirli koşullarda kendiliğinden örgütlenmesini araştırabiliyoruz.

Yapay hücre ve minimal hücre çalışmaları yapılıyor.

Yani büyük sorun çözülmüş değil.

Ama aradaki adımların bir bölümü deneysel olarak incelenebilir durumda.

“Bilim açıklayamıyor, o halde…” neden bir cevap değildir?

Yaşamın tam olarak nasıl başladığını bilmiyoruz.

Buradan şu sonuç çıkmaz:

“O halde doğaüstü bir güç yaptı.”

Çünkü:

bilinmeyen bir mekanizma, başka bir iddianın kanıtı değildir.

Aynı şekilde bilim insanlarının henüz çözemediği bir problem, herhangi bir spiritüel açıklamayı otomatik olarak doğru yapmaz.

Doğru ifade daha sade:

Bilmiyoruz ve araştırıyoruz.

Bilimin güçlü taraflarından biri de budur.

Boşluğu hemen bir hikâyeyle kapatmak zorunda değildir.

“Yaşamın amacı var mıydı?” sorusu burada da ortaya çıkar

Kimyasal sistemlerin giderek karmaşıklaştığını düşünelim.

Bir noktada kendini çoğaltabilen sistemler ortaya çıktı.

Sonra evrim başladı.

Bu süreç geriye baktığımızda insana kadar geliyor.

Ama sonuçtan başlangıca amaç yüklememeliyiz.

Bir kar tanesinin düzenli biçimi, su moleküllerinin kar tanesi üretmek gibi bir amacı olduğunu göstermez.

Benzer biçimde kendiliğinden örgütlenen kimyasal sistemlerin daha sonra yaşama dönüşmesi de ilk moleküllerin insanı hedeflediği anlamına gelmez.

Sonuç vardır; önceden yazılmış hedef olmak zorunda değildir.

Yaşam doğa yasalarını bozmadı

Canlılar çok karmaşıktır.

Ama canlı sistemlerin oluşması fizik ve kimya yasalarının bir süreliğine askıya alınmasını gerektirmez.

Tam tersine canlılık:

kimyasal bağlardan,

elektromanyetik etkileşimlerden,

enerji dönüşümlerinden,

moleküler hareketlerden,

termodinamik süreçlerden

yararlanır.

Canlı olmak doğanın dışına çıkmak değildir.

Canlılık doğanın belirli koşullar altında yapabildiği şeylerden biridir.

Bu nokta serimizin ilk derslerinden beri kurduğumuz çizgiyi tamamlıyor.

Yıldızlar elementleri üretti.

Elementler yeni gezegen sistemlerine katıldı.

Dünya’da kimyasal çevrimler başladı.

Bazı kimyasal sistemler giderek karmaşıklaştı.

Ve bir noktada evrimleşebilen canlı sistemler ortaya çıktı.

Arada hiçbir yerde doğanın dışından özel bir “yaşam maddesi” eklememiz gerekmedi.

Ama yaşam başladıktan sonra oyun değişti

Yaşamın ortaya çıkışı önemli bir eşiktir.

Çünkü artık yalnızca kimyasal tepkimeler yoktur.

Kalıtım vardır.

Kopyalanma vardır.

Farklılıklar vardır.

Bu farklılıkların bazıları sonraki kuşaklara aktarılabilir.

Ve bazı özelliklerin taşıyıcıları belirli koşullarda diğerlerinden daha fazla çoğalabilir.

Böylece yepyeni bir tarih biçimi başlar:

evrimsel tarih.

Bir taşın tarihi vardır.

Bir yıldızın tarihi vardır.

Dünya’nın tarihi vardır.

Ama canlı soylarının tarihinde başka bir şey daha vardır:

kalıtsal değişim.

Bu yüzden yaşamın nasıl başladığını sorduktan sonra artık şu soruya geçebiliriz:

05.13 — Evrim Neyi Açıklar?

Sözlük

Abiyogenez: Yaşamın cansız kimyasal süreçlerden nasıl ortaya çıkmış olabileceğini araştıran problem alanı. Günümüzde yaşamın cansız maddeden sürekli olarak kendiliğinden oluştuğu anlamına gelmez.

Organik molekül: Kimyada büyük ölçüde karbon temelli bileşikler için kullanılan geniş ifade; organik olması bir maddenin canlı olduğu anlamına gelmez.

Protosel / Ön-hücre: Hücrelerin bazı temel özelliklerini taklit eden veya yaşamın erken aşamalarına model olabilecek basit bölmeli kimyasal sistem.

Vezikül: Zar oluşturan moleküllerin sulu ortamda meydana getirebildiği küçük kesecik benzeri yapı.

RNA: Genetik bilgi taşıyabilen ve bazı biçimleri kimyasal tepkimeleri katalizleyebilen nükleik asit.

Ribozim: Kimyasal tepkimeleri hızlandırabilen RNA molekülü.

RNA dünyası hipotezi: Yaşamın erken tarihinde RNA benzeri moleküllerin hem bilgi taşıma hem de kataliz görevlerinde merkezi rol oynamış olabileceğini öne süren hipotez.

Hidrotermal baca: Deniz tabanında sıcak, mineral bakımından zengin suların çıktığı jeolojik sistem.

Kendiliğinden örgütlenme: Moleküllerin veya başka bileşenlerin fiziksel etkileşimleri sonucunda dışarıdan ayrıntılı bir düzenleyici olmadan düzenli yapılar oluşturabilmesi.

LUCA: Bugün yaşayan bütün hücresel canlı soylarının son evrensel ortak atası; ilk canlı değildir.

Bu dersin temel cümlesi:

Yaşamın nasıl başladığını henüz tam olarak bilmiyoruz; fakat canlılığın özel bir madde olarak bir anda ortaya çıkmasından çok, kimyasal sistemlerin sınır, enerji kullanımı, kopyalanma ve kalıtım gibi özellikleri aşamalı biçimde bir araya getirmesi üzerinde duruyoruz.