Ayvalık Folklör Tasnif Bürosu Derleme Fişi No: 129
Ayvalık Folklör Tasnif Bürosu arşivinde yer aldığı kabul edilen bu derleme fişi, Midilli mukabili bir köy çevresinde anlatıldığı belirtilen göğe çıkış rivayetlerinden biridir. 1940 tarihli bu kayıtta, bulutlara kadar uzanan bir fasulye ve onun tepesine çıkarak geri döndüğünde yaşlanmış bulunan bir delikanlı anlatılır.
Rivayet, hem karşı kıyıya bakma arzusunu hem de zamanın gündelik ölçülerle kavranamayacak biçimde bozulduğu bir anlatı düzenini taşır. Fişte kayda geçen asıl kırılma ise köylülerin anlatıya inanmaması, buna karşılık fasulyenin inanması ve o yıl bir daha ürün vermemesidir.
Aşağıda fişin metin çözümü yer almaktadır.
Belgenin Metin Çözümü
FOLKLOR DERLEME FİŞİ
Ayvalık ve Civarı Derleme Bölgesi
Fişi No: 129
Derleme Yeri: Midilli mukabili, dağ eteği köyü
Derleme Tarihi: 1940, Haziran ortası
Derleyen: A. Kâmil (soyadının devamı okunamıyor)
Kaynak Kişi: Ali kızı Meryem, “çiftçi, 75 yaşlarında” olarak kayıtlı
Metin
(Kaynak kişinin ağzından, aynen)
Hey bre kahpe dada. Bizim köyde fasulyeyi sırığa bağlamazlardı, sırığı fasulyeye bağlarlardı. Bir tanesi buluta kadar uzandı. Köyün delikanlısı tepesine çıkıp Midilli’nin öbür tarafına bakacağım dedi. Üç gün sonra aşağı indiğinde sakalları ağarmıştı. “Yukarıda vakit başka geçiyor,” dedi; kimse inanmadı, fasulye inandı da o yıl bir daha ürün vermedi.
Derleyenin notu
Kaynak kişiye delikanlının yukarıda ne gördüğü soruldu. “Aşağıdakilere söyleyecek kadar kalmamıştır,” dedi. Bir müddet sonra aynı kişi, “Söylese de inanmazlardı,” diye ekledi.
Fiş altı bilgileri
Anlatı Türü: Göğe Çıkış Rivayeti
Temel Motif: Bulutlara uzanan fasulye, bozulan zaman
Tekrar Durumu: Aynı anlatının iki ayrı biçimi kaydedilmiştir.
Derleme Durumu: Tam
Arşiv Kodu: A.F.T.B. 6/D-129
Not: Fasulyenin ulaştığı yükseklik yerinde doğrulanamadı.
Tarih damgası: 21 Haziran 1940