Ayvalık Folklör Tasnif Bürosu Derleme Fişi No: 136
Ayvalık Folklör Tasnif Bürosu arşivinde yer aldığı kabul edilen bu derleme fişi, Midilli mukabili bir iskele köyünde anlatıldığı belirtilen geçiş rivayetlerinden biridir. 1942 tarihli bu kayıtta, iki köyü birbirine bağlayacak kadar büyüyen bir salatalık ve onun beklenmedik biçimde ortadan ikiye ayrılması anlatılır.
Rivayet, gündelik bir sebzeyi yol, köprü ve ortak geçiş nesnesine dönüştürür. Anlatının kırılma noktası ise bir yabancının gelişiyle ortaya çıkar. Salatalığın kesilmesiyle iki köy arasındaki geçiş sona erer; geriye ise misafirin niyetini sorgulayan yeni bir köy tedbiri kalır.
Aşağıda fişin metin çözümü yer almaktadır.
Belgenin Metin Çözümü
FOLKLOR DERLEME FİŞİ
Ayvalık ve Civarı Derleme Bölgesi
Fişi No: 136
Derleme Yeri: Midilli mukabili, ova köyü
Derleme Tarihi: 1942, Ağustos ortası
Derleyen: N. Şevket (soyadının devamı okunamıyor)
Kaynak Kişi: Hasan oğlu Bekir, “bahçıvan, 68 yaşlarında” olarak kayıtlı
Metin
(Kaynak kişinin ağzından, aynen)
Hey bre kahpe dada. Bizim köyde bir salatalık yetişti, iki köy arasına köprü oldu. İnsanlar üstünden geçti, keçiler altında gölgelendi. Sonra bir yabancı geldi, bıçakla tadına bakmak istedi. Salatalık ortadan kırılınca iki köyün arası yeniden açıldı. O günden sonra köylüler misafire önce niyetini sorar, sonra bıçağını alırlardı.
Derleyenin notu
Kaynak kişiye yabancının kim olduğu soruldu. “Adını bilmem, bıçağını bilirim,” dedi. Daha fazla açıklama yapmadı.
Fiş altı bilgileri
Anlatı Türü: Geçiş Rivayeti
Temel Motif: Köprü olan salatalık
Tekrar Durumu: Tek kaynakta görülmüştür.
Derleme Durumu: Tam
Arşiv Kodu: A.F.T.B. 8/A-136
Not: Salatalığın geçtiği iki köy arasında bugün düzenli geçiş bulunamadı.
Tarih damgası: 17 Ağustos 1942
